Steun ons en help Nederland vooruit

Grondstoffen

Als iedereen leeft zoals een gemiddelde bewoner van de V.S., dan zijn er vier aardes nodig. En om chauvinistische ideeën meteen door te strepen; als we van de gemiddelde Nederlander uitgaan, dan zijn er “slechts” twee aardes nodig. *)De Problemen en Kansenlijst van de Horizonscan, meldt op basis van een literatuurstudie en interviews dat het tempo van de introductie van hernieuwbare grondstoffen laag is.**) Er is dus werk aan de winkel, voor onderzoek, innovatie en ondernemerschap. Veel werk om effectief en efficiënt de beperkte voorraden grondstoffen te (her-)gebruiken voor steeds meer mensen.

Soms zal de oplossing uit de technologische hoek komen, zoals bij afvalverwerking. Dat kan renderend zijn, als nu al blijkt dat het terugwinnen van steeds meer metalen zoals nikkel, koper, zilver uit afval goedkoper is dan uit de bijbehorende ertsen in een instabiel en explosief Verwegland. Maar als 40-50% van de ruim 8 miljard aardbewoners wil leven zoals de gemiddelde Nederlander van nu…. dan is er nog steeds veel inventiviteit nodig, nieuwe waardeketens en -netwerken.
Dan zal een flink deel van de oplossingen wellicht uit de sociale hoek moeten komen en uit aanpassing van onze normen en waarden. Denk aan hergebruik (kringloopwinkels) van goederen en bijv. bouwmaterialen. Denk bij normen en waarden aan de vraag naar het effectieve nut van de aanschaf van een nieuwe auto, vloerbedekking of een nieuw bankstel; elke 2-3 jaar?

Ook in de bedrijfsvoering zal het nodige, revolutionaire vernuft nodig zijn. Producten zullen in hun componenten herbruikbaar moeten worden en zelfs moeten kunnen ‘evolueren’ (zich aanpassen aan nieuwe gebruikerseisen). Dit is geen science fiction; er wordt al actief nagedacht over ‘Design for Evolvability’, ‘Dynamic Yield Management’ en ‘cradle to cradle’ productieprocessen.

Niet alleen heeft Nederland zelf veel expertise in huis als het gaat om technologische en sociale innovatie en om netwerken van personen en organisaties op deze terreinen. Nederland is ook kruispunt waar kennis en informatie vanuit andere taalgebieden dan alleen het Engelse, ook gezien, gelezen en begrepen wordt. Duits, Frans, Spaans en Italiaans: voor veel Nederlanders geen probleem. Hoe anders is dat in Frankrijk en Duitsland. Daar weigeren aanzienlijke delen van de bevolking om bijv. het Engels te gebruiken, of is men geen enkele andere vreemde taal machtig. Kortom: ook dit biedt een kennisvoorsprong en een concurrentievoordeel (als intermediair tussen de verschillende taalgemeenschappen) als er slimme waardeketens opgezet moeten worden!

Hoe zou je recycling en terugwinning van basisgrondstoffen kunnen regelen op de Heuvelrug? Welke bedrijven en buren zouden daarvoor aan elkaar ‘geklikt’ moeten worden? Misschien is specialisatie nuttig en nodig; wij recyclen de ene soort spullen, de Gelderse Valei de andere soort? Hoe ziet de “landkaart” van Nederland er uit in grootheden van terug gewonnen basisgrondstoffen per regio? Wat is ‘hoofd’vangst en wat is “bijvangst”? Wie en waar zijn de afnemers van deze basisgrondstoffen te vinden, wat zijn ze bereid te betalen? Hoeveel scheelt dat in de lokale voetafdruk, CO2-uitstoot of milieudruk?

Naast “ouderwetse” decompositie, terugwinning van en hergebruik van basismaterialen (bestaande producten voor de bestaande markt; kwadrant A in de tabel hier beneden) zijn er ook andere opties. Bijvoorbeeld, de ontwikkelingen van nieuwe toepassingen/markten voor oude / bestaande / afgedankte of gedeeltelijk ontmantelde producten (kwadrant B). Bijvoorbeeld een oud vliegtuig dat een hotel wordt. Er zijn immers al veel schepen die een nieuw leven als (drijvend) restaurant of hotel krijgen. Studenten bouwden van zwerfafval een robot ***) en kringloopwinkels en marktplaatsen zijn er legio.
Nieuwe grondstoffen voor nieuwe materialen is de ontwikkelingsweg naar een specifieke vorm van innovatie. Bij nieuwe grondstoffen valt te denken aan nieuwe “metaalmengsels” die door nieuwe technologie mogelijk zijn. Supersterke kabels maken heel andere constructies mogelijk (kwadrant C.)

Echt interessant wordt het als nieuwe grondstoffen die uitbundig aanwezig zijn, als grondstoffen gebruikt kunnen worden (kwadrant D). Stel je voor dat woestijnzand of zeewater met een simpele techniek bouwmateriaal is? Of zouden auto’s of scoot mobiles niet beter van waaibomenhout of snelgroeiend bamboe gemaakt kunnen worden? ****). Het gaat er in dit kwadrant om dat de voetafdruk van al die producten die wij al sinds jaar en dag gebruiken en de productieprocessen gereduceerd wordt.

Markten/producten/gebruik
Grondstoffen Nieuw Oud
Nieuw C. Bijv. Supersterke vezels voor een ruimtelift (zie Space Elevator Competition) D. Hout of bamboo ipv staal of polyester om auto’s te maken.
Oud B. Afval wordt een robot, een oud vliegtuig of schip een hotel, restaurant of opslagloods A. Recycling / decompositie

Kortom. Op het gebied van grondstoffen zijn er werelden te winnen en te onderzoeken voor innovatie, productontwikkeling, onderzoek en ondernemerschap. Er zijn ongetwijfeld kansen genoeg maar er moeten wel initiatiefnemers zijn die waardeketens gaan bouwen met de bouwstenen Mensen, Kennis en Bedrijvigheid (MKB). Het is ook een gegarandeerde groeimarkt, want zelfs bij de meest optimistische inzet zijn er in 2050 nog altijd 2 aardes nodig voor onze kinderen en kindskinderen! ** ***)

—-
*) Grondstofgebruik:
– Vier aardes per VS-amerikaan: 25/1/2003 www.trouw.nl/krantenarchief/2003/01/25/2159131/Uitsterven__drama_of_probleem_.html; 4/12/2003 www.xs4all.nl/~khooyman/wetenschap&onderzoek/Wubbo%20Ockels.doc; 4/3/2006 www.nd.nl/artikelen/2006/maart/04/bidden-tegen-de-tariefmuren-op; 29/10/2008 www.parool.nl/parool/nl/224/Binnenland/article/detail/39507/2008/10/29/Nederlanders-souperen-aarde-in-hoog-tempo-op.dhtml (4,8 aardes);
– 11/9/2009 Het zijn inmiddels al vijf aardes: www.filosofiemagazine.nl/00/fm/nl/123/nieuws/12508/Duurzaam_leven__ja_of_nee.html waarin naar het WNF verwezen wordt.
– Twee aardes per Nederlander: 7/5/2008 www.intermediair.nl/artikel/archief/60995/hoeveel-hectare-land-heeft-een-mens-nodig.html (2,4 aardes); 29/10/2008 www.parool.nl/parool/nl/224/Binnenland/article/detail/39507/2008/10/29/Nederlanders-souperen-aarde-in-hoog-tempo-op.dhtml; 5/11/2008 www.aseed.net/index.php?option=com_content&task=view&id=637&Itemid=211〈=nl
– Grondstoffen zijn zo gewild dat afval een illegaal exportproduct is geworden. Om een beeld te schesen: elke inwoner van Noorwegen, de VS en Denemarken produceert ca 750 kg afval per jaar. Nederland staat op een vierde plaats met ca 625 kg pp/pj (per persoon per jaar; CBS jaarboek Stat. jaarboek 2009, pg 176 telde voor Nederland in 2007 ca 580 kg pp/pj), op de voet gevolgd door landen als Duitsland (600 kg), het VK (ca 575 kg), Frankrijk (550 kg) en Zweden, Finland en Japan (elk +400 kg/pp/pj). Landen als Polen (250 kg), China (ca 125 kg) en India (100 kg) komen net kijken als afvalproducenten’ in de wereld. (Zie:
Illustrerat Vetenskap, nr 7, 2009; 28/4-19/5, p51). Vermenigvuldigd met inwoneraantallen van die landen, maakt duidelijk wat de titel van het artikel in het magazine verwoordt: Van schroot…. tot goudgravers (Från skrothögar till guldgruvor; zie www.illvet.se)
**)
www.horizonscan.nl/uploads/File/Publicatie%20-%20Problemen%20en%20kansen%20horizon%20scan%2019%20december_DEF.doc

***) Creatieve toepassing van afval:
– www.bizz.nl/6412-ondernemer-bouwt-hotel-in-sovjet-vliegtuig.html
– www.nu.nl/overig/2025821/studenten-ontwerpen-robot-voor-zwerfafval.html
– Kringloopwinkels zijn gemakkelijk via internet op te sporen; sommige zijn commercieel andere dienen het goede doel zoal die op het … bedrijfterrein bij Woudenberg/Veenendaal. En anders is er altijd nog ‘marktplaats.nl’. Minder bekend zijn gespecialiseerde hergebruiker”winkels” zoals die voor ‘gebruikte bouwmaterialen’ maar er is van alles beschikbaar voor hergebruik.
****) Auto’s van hout: http://deputy-dog.com/2008/08/5-of-worlds-best-drivable-wooden-cars.html. Houten jeeps zijn in veel ontwikkelingslanden een uitkomst; lokaal makkelijk te repareren en de auto is veel lichter. Dit laatste is van belang om een in de modder vastgelopen jeep met menskracht er uit te tillen; de wegen zijn immers vaak van een andere kwaliteit.
*** **)

Overige bronnen:
– Global Footprint Network. Data is given as global hectares per capita. The total world Ecological Footprint is 2.7 global hectares per person. With a world-average biocapacity of 2.1 global hectares per person, this leads to an ecological deficit of 0.6 global hectares per person. If a country does not have an ecological deficit, it has an ecological remainder – it is called an ecological creditor country. In contrast, a country with an ecological deficit is called ecological debtor country. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_ecological_footprint en http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_environmental_issues resp. www.footprintnetwork.org/e
– Een plastic zakje is in een tel gefabriceerd, is twintig minuten in gebruik en doet er 100 tot 400 jaar over om te worden afgebroken. Bron: Vital Waste Graphics 2, United Nations Environment Programme, geciteerd in ‘Planeet aarde 2008, verslag van een veranderende wereld’, p45 (National Geographic, ed. Nederland-België)
– 20/10/2006 Energetische en economische optimalisatie van de Nederlandse afvalverwerkingsstructuur in 2010 door inzet van nieuwe technieken (rapport nr: 95061) In de huidige situatie wordt ongeveer 95% van het gescheiden ingezamelde GFT-afval gecomposteerd en 5% wordt vergist. www.chem.uu.nl/nws/www/publica/95061.htm
– Ruimtelift www.nu.nl/wetenschap/2116749/ruimtelift-succesvol-getest-in-wedstrijd-nasa.html , zie ook http://en.wikipedia.org/wiki/Space_elevator

Bv/21/11/2009

Laatst gewijzigd op 22 november 2018