Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 1 april 2016

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum

door Heleen Hupkens, D66 Zeist

Er moesten extra stoelen aangesleept worden. De tuinzaal van Antropia zal vol met D66’ers, maar ook veel niet-leden en overtuigde nee-stemmers. De discussie over de situatie in Oekraïne en het referendum, dat ondertussen over heel ander zaken lijkt te gaan dan het associatieverdrag, leidde tot kritische en soms emotionele vragen en reacties. D66 Europarlementariër Sophie in ’t Veld en slaviste Hella Rottenberg, hadden er hun handen vol aan om ze te beantwoorden.

De avond startte met de film  Het Oekraïense perspectief, een verslag van een bezoek van Hella Rottenberg aan Oekraïne. Ze sprak met diverse voorstanders van de hervormingen in het land. De film laat zien dat juist deze mensen de steun vanuit de Europese landen op hun weg naar een meer democratische samenleving hard nodig hebben. De strijd tegen corruptie is ondertussen in een kritieke fase terecht gekomen, vertelde Rottenberg. Darja Kalenjoek, directeur van het anti-corruptieactiecentrum dat onder andere werkt aan de voorbereiding van wetten waardoor autoriteitsdragers inzage in hun inkomen en vermogen moeten geven, kon niet naar Europa komen omdat ze door haar tegenstanders nu zelf beticht wordt van fraude met EU-gelden. ‘Het is een harde strijd,’ vertelde de slaviste, ‘het kan ook de verkeerde kant opgaan.’

Oekraiens perspectief

Film van Hella Rottenberg over hervormingsbeweging in Oekraïne

 

 

 

 

Kansen bieden
‘Dit associatieverdrag is een steun in de rug voor alle mensen die zich inzetten voor de hervormingen in Oekraïne,’ stelde Sophie in’t Veld. ‘Natuurlijk, ook als er op 6 april een “nee” uitkomt, zal de strijd zich voortzetten, maar dit geeft hen kansen.’ Ze hield een hartstochtelijk pleidooi om vooral “voor” te gaan stemmen.
‘Ja, maar wie geeft het kansen?’ werd gevraagd. ‘Wat betekent het associatieverdrag voor de kleine ondernemers en jongeren, die ondertussen al in grote getale het land verlaten? Zijn het niet de grote bedrijven die vooral profiteren?’ Volgens In ’t Veld niet. ‘Die multinationals en oligarchen vinden hun weg wel, die hebben dat associatieverdrag eigenlijk niet nodig. Het creëert juist kansen voor kleinere ondernemers.’

Processed with MOLDIV

Processed with MOLDIV

Europese waarden
Vanuit de zaal klinkt het geluid dat Oekraïne een fragile land is. Moeten ze niet eerst zelf eens orde op zaken stellen voor we ze dichter tegen Europa aantrekken? Sophie in’t Veld trok fel van leer: ‘Ja het land is fragile, en dat is precies waarom ze steun nodig hebben. Niet omdat we hen bij Europa willen trekken. De mensen in Oekraïne moeten zelf kunnen bepalen met welke waarden ze willen leven. Een heel groot deel omarmt de Europese waarden. Het is paternalistisch om te denken dat wij dat voor ze kunnen bepalen!’
‘Wat houdt die steun in?’ In ’t Veld: ‘Dit associatieverdrag gaat over het slechten van handelsbarrières waaraan voorwaarden gesteld worden voor goed bestuur en democratisering. Het is een steun voor de hervormingsbeweging in Oekraïne.’

Lid van de EU?
In de media verschijnen verhalen over het associatieverdrag als voorportaal van een EU-lidmaatschap en ook de mogelijkheid van vrij reizen voor Oekraïners. Is allemaal niet aan de orde volgens de Europarlementariër. ‘Dit is een associatieverdrag, daar staat helemaal niets in over vrij reizen of mogelijkheden om in andere Europese landen aan het werk te gaan. Wel is sprake van visumvrij reizen voor toeristen die een land willen bezoeken.’ Ze benadrukte dat het verdrag helemaal niets te maken heeft met een EU-lidmaatschap. ‘Als Oekraïne lid wil worden van de EU, dan kan het land nu al een aanvraag indienen.’

Tegen Poetin
Samenwerking met Oekraïne leidt volgens D66 tot meer stabiliteit en veiligheid aan de Europese buitengrenzen. En het is belangrijk om samen een vuist te maken tegen Poetin. Die stelling leidde tot heftige reacties uit de zaal. Voor het associatieverdrag stemmen zou Poetin irriteren en leiden tot verdere escalaties in Oekraïne en mogelijk een nieuwe ‘koude oorlog’. Pas op voor het creëren van een vijandbeeld. Een van de overtuigd nee-stemmers had zelf familie in Oekraïne en zei: ‘We kunnen hier bevlogen praten over hervormingen, maar die bommen en kogels zijn voor Oekraïners de werkelijkheid.’ Een van de toehoorders vroeg: ‘Waar ligt eigenlijk die veilige buitengrens volgens D66? Denken we ook aan militaire samenwerking? Sophie in ’t Veld gaf een duidelijk antwoord: ‘De veilige buitengrens is die van de Europese Unie, die ligt dus tussen de EU en Oekraïne.’ En Poetin irriteren? Het is Poetin zelf die het de EU erg moeilijk maakt om samen te werken. ‘It takes two to tango!’

slag om de oekraïneSlaviste Hella Rottenberg legde nog eens uit hoe de geschiedenis van Oekraïne in elkaar zit. Tot 1991 behoorde het land tot de Sovjet Unie, na het uiteenvallen van de Sovjet Unie werd het in dat jaar onafhankelijk. Oekraïne heeft destijds, in 1994, afstand moeten doen van nucleaire wapens die daar gestationeerd waren en kreeg een garantie voor territoriale immuniteit van Rusland. Poetin had in eerste instantie dan ook helemaal geen bezwaren tegen de onderhandelingen over een associatieverdrag met de EU. Maar zijn buitenlandbeleid is veranderd. Volgens Rottenberg wil hij de geschiedenis in als de man die het land weer tot een machtige natie heeft gemaakt. Burgerrechten zijn ondergeschikt aan het gevoel van ‘groots’ zijn. Een gevoel dat in de Russische cultuur leeft en waar Poetin slim gebruikt van maakt, maar wat wij in Nederland slecht in kunnen voelen. Ze verwijst voor de achtergronden van het referendum graag naar het boek van Laura Starink, Slag om Oekraïne.

Referendum
Het instrument referendum wordt aan alle kanten misbruikt. Het nieuws dat initiatiefnemers van het referendum (interview in NRC van 31 maart)  totaal niet geïnteresseerd  zijn in Oekraïne, maar eigenlijk streven naar een Nexit, wordt door de deelnemers aan de avond bepaald niet positief ontvangen. Zie ook de reactie van D66 Tweede Kamerlid Kees Verhoeven.
Ook Sophie in ’t Veld, die als D66 toch voorstander is van het inzetten van referenda om de burger meer te betrekken bij politieke besluitvorming, laat een kritisch geluid horen. ‘Een referendum is meer op zijn plaats als het gaat om besluiten die ons direct raken. We moeten ons afvragen of het wel goed is dat wij met een referendum besluiten over mensen in het buitenland.’ Ze benadrukte nog eens hoe belangrijk het was om 0p 6 april ‘voor’ te stemmen en vertelde dat ze bij haar laatste bezoek aan Kiev iemand bezorgd aan haar had gevraagd: ‘Weten de mensen in Nederland wel dat ze dan beslissen over mijn toekomst?’

Heleen Hupkens